NİCOLAİ HARTMANN

Ödevin ÖzetiHartmann, Nicolai (d. 20 Şubat 1882. Riga, Letonya, Rus Çarlığı – Ö. 9 Ekim 1950, Göttingen, AFC), yeni ontoloji akımının kurucusu Alman filozof. 20. Yüzyılın ilk yarısında Alman felsefesini geniş ölçüde etkilemiştir.
Başlangıçta tıp öğrenimi gören Hartmann daha sonra Marburg Üniversitesi’nde felsefe okudu. 1909’da doçent, 1920’de profesör oldu. Marburg (1920-25), Köln (1925-31), Berlin (1931-45) ve Göttingen (1945-50) üniversitelerinde felsefe dersleri verdi. İlk yapıtı Platos Logik des Seins (1909; Platon’a Göre Varlığın Mantığı), Yeni-Kantçıların oluşturduğu Marburg felsefe okulunda yer aldığı dönemin görüşlerini yansıtıyordu. Daha sonra Husserl’in fenomenolojik yöntemini inceleyen Hartmann gerçekçi bir anlayışla kendi ontoloji yaklaşımının temellerini attı. Die Philosophie des deutschen İdealismus (1923-29, 2 cilt; Alman İdealizminin Felsefesi) adlı yapıtı Yeni kantçılık’tan kopuşunun izlerini taşıyordu. Kopuş sürecinin tamamlandığı Neue Wege der Ontologie’de (1942; Almanya’da Yeni Ontoloji, 1968)Hartmann, ontolojinin bilgi kuramına değil, bilgi kuramının ontolojiye dayandığını, bir nesnenin düşüncesinin ya da bilgisinin olabilmesi için nesnenin varlığının zorunlu olduğunu savundu.
Hartmanne’ın ontolojisine göre real ve ideal olmak üzere iki ayrı varlık alanı vardır. Real varlık alanı da üç varlık tabakasından oluşur: Anorganik tabaka, organik tabaka ve tarihsel varlık tabakası. İlk tabakada cansız maddeler yer alır ve bu alan genellikle fiziğin konusuna girer. Bütün canlı varlıkların yer aldığı ikinci tabaka biyolojinin konusunu oluşturur. Psikolojinin alanına giren üçüncü tabakada ise bilinçli varlıklar ve onların ürünleri yer alır. İdeal varlık alanında tek bir varlık tabakası vardır: Tinsel varlık tabakası. Bu tabakayı oluşturan insan ve değerleri felsefenin ana konusudur.
Dört varlık tabakası birbirinden kopuk değildir. Tabakalar arasındaki ilişki zaman, mekan, nitelik, nicelik, büyüme, gelişme, yaratıcılık, özgürlük gibi “kategoriler” aracılığıyla kurulur. İlk tabakada yalnızca zaman ve mekan gibi kategoriler işlerken, ikinci tabakada ayrıca büyüme ve gelişme etkili olur; üçüncü tabakada yaratıcılık, dördüncü tabakada ise özgürlük öteki kategorilere eklenir. Başka bir deyişle, her yeni tabakada öncekilere yeni kategoriler eklenir (kategoriel novum). Hartmann’a göre tinsel varlık tabakası en özgür, ama en güçsüz olanıdır. Tabakalar arasında, birinciden dördüncüye doğru bir özgürleşme, dördüncüden birinciye doğru da bir güçlenme ilişkisi vardır. İnsan, bir kişi olarak tinsel varlık tabakasında ortaya çıkar. Kişi bu tabakada kendi kendini belirleme özgürlüğü taşır ve öteki üç tabakayı inceleyebilir. Tinsel varlık tabakasında tin üçe ayrılır: Belirli bir insanın tini olarak kişisel tin, bireylerden oluşan ama onların üstünde duran toplumun ve kurumların tini olarak nesnel tin ve insanın yarattığı ürünlerin tini olarak nesnelleşmiş tin, İki...

Yorum Yaz